Sunday, 20 December 2015

એક્ટિવા

જયવદનનો ફોન આવ્યો કે- "કૉલેજમાં છું અને બાઈકની ચાવી ખોવાઈ ગઈ છે, ઘેરથી બીજી ચાવી લઈને હાલ જ કૉલેજમાં આવ!"

બીજી ચાવી તો મેં લઈ લીધી. પણ કૉલેજ 2 કિલોમિટર દૂર. એક જ બાઇક અને એ પણ એની જોડે. ત્યાં જવું કેમનું! બીજો કોઈ સમય હોય તો કાનમાં ભૂંગળા નાખીને ચાલતો-ચાલતો પહોંચી ય જાત. પણ આ તો બપોરનો સમય, ઇડરની ગરમી અને રૂઠેલા વર્ષા-રાણીની કૃપાથી થતો બફારો! આજુ-બાજુના ઘરોમાંય જોઈ જોયું. કોઇની ગાડી ઘેર નહીં. એટલે પછી દુકાનેથી મોટા ભાઈની એક્ટિવા લીધી, અને નીકળ્યો. એક ભાઈ બીજા ભાઈને ખેતરમાં ભાતું આપવા જતો હોય એવી વાર્તાઓ તો બહુ વાંચી, બાઈકની ચાવી આપવા જતો હોય એવું ક્યાંય વાંચ્યું નથી . જો કે બંને કામ અલગ અલગ હોય તો ય એક સમાનતા છે - બંનેમાં કંટાળો એકસરખો આવે!

કૉલેજ પહોંચ્યો. એ ગેટ આગળ જ ઊભો હતો. ચાવી આપી એટલે એ બાઇક સ્ટાર્ટ કરીને નીકળ્યો. હું પણ પાછો વળ્યો. બસ-સ્ટેન્ડ આગળ પહોંચ્યો 'ને યાદ આવ્યું કે એક મિત્રને ફોન માટે મળવાનું હતું. એની દુકાન આગળ એક્ટિવા ઊભી રાખી, પણ પાર્કિંગ માટે બિલકુલ જગ્યા જ નહોતી. અને ઇડરમાં ટોઇંગ-વાળાનો ત્રાસ બહુ! ગાડી સફેદ પાટાની અડધો ઇંચ પણ બહાર હોય તોય ટ્રોલીમાં નાખીને ઉઠાવી જાય, સીધી બસ્સોની ચોંટે. ગજવામાં પૈસા ના હોય એટલે આપણે એક તો સાચવી-સાચવીને મોબાઇલનું નેટ વાપરતા હોય, ને સીધા બસ્સોની ઊઠે તો કેવો જીવ બળે! દુકાનથી થોડેક દૂર એક ખાલી સ્પોટ દેખાયું. બીજો કોઈ આવીને ઘૂસી જાય એ પહેલા આપણે ગાડી રમરમાવી. મૂકી જ દીધી . એમ વળી પાછા આપણે એકદમ કંપીટીટિવ, એકવાર મનમાં ધારી લઈએ તો બીજા કોઈને ફાવવા ના દઈએ.

એક્ટિવા પાર્ક કરીને સીધો દુકાનમાં ગયો. પેલો એના બીજા ગ્રાહકને 'પતાવતો' હતો, એટલો ટાઈમ મેં નવા આવેલા મોડેલ્સ જોયા . કાશ મેં 2-3 મહિના રાહ જોઈ લીધી હોત તો એવો અફસોસ ય થયો. હવે લગન કરવામાં તો રાહ જોવી જ છે ! મિત્ર ફ્રી પડ્યો એટલે મેં પણ મારુ કામ પતાવી દીધું. તરત બહાર નીકળ્યો.



સામે જ એક્ટિવા પડેલી હતી. કેટલી બધી ધૂળ જામી ગઈ પંદર મિનિટમાં તો! ઇડરનો ટ્રાફિક એટલે જવા દો ને, ભાઈસાબ ! ધૂળ-ધૂળ કરી મૂકી ગાડીને. હું દુકાનમાં ગયો ત્યારે બહાર ધૂળની ડમરી ચડી હશે, કે પછી ટેમ્પા પસાર થયા હશે. બાકી નવી-નકોર ગાડી હું બહાર આવું એટલામાં જૂની લાગવા માંડે એટલી તો ધૂળ હોય?

એક્ટિવા પર બેસીને સાઈડ-સ્ટેન્ડ ઊંચું કર્યું, 'ને સામે જ એક સુંદર આકૃતિ નજરે ચડી. ઉંમરમાં થોડીક મોટી હશે. પણ સુંદરતા તો આખરે સુંદરતા જ છે ને! અને આપણને પાછો એવો ભેદ-ભાવ બિલકુલ નહીં. એક તો આંગળીના વેઢે ગણાય એટલી જ સુંદર છોકરીઓ હોય ઇડરમાં, અને એમાંય આપણે આવા ભેદભાવ કરવા જઈએ તો પછી જોવા જેવા ખાલી ઇડરના ડુંગરા જ વધે! ગાડીમાં ચાવી ભરાવવાનું પડતું મૂક્યું, ને નજરો ભરાવવાની ચાલુ. એ એકદમ નજીક હતી, 'ને થોડીક નવાઈથી મને જ જોઈ રહી હતી. આજ પહેલાં આની સામે કોઈ છોકરાએ તાકીને જોયું જ નહીં હોય કે શું? જે રીતે એ ઊભી હતી એ જોઈને તો એમ જ લાગતું હતું કે એને મારી બાજુ જ આવવું છે, પણ કોઈ ગડમથલમાં છે. કદાચ એને ટાવર સુધી લિફ્ટ લેવી હોય, પણ બોલી નહીં શકતી હોય. એમ બીજે ક્યાંક આપણે લિફ્ટ આપીય દઈએ, પણ ઇડરમાં એવું રિસ્ક ના લેવાય, બાપા. આમેય આપણે લોકોની નજરે ચડેલા હોઈએ, એમાં પાછળ એક છોકરીને બેસેલી કોઈ જોઈ લે તો આપણે ઘેર પહોંચીયે એના પહેલાં તો એ ન્યૂઝ ઘેર પહોંચી ગયા હોય!

એ વિચાર આવતાં જ નજરો હટાવી, મનમાં જ એને સોરી કહી દીધું. ( આમ તો રોજ જો કે આપણે 'આઈ લવ યુ' જ મનમાં બોલતા હોય, સોરી-વાળો આ પહેલો પ્રસંગ હતો! ) તરત કી-નોબમાં ચાવી ભરાવી અને વિચાર્યું કે હવે અધ્ધર જોયા વગર જ નીકળી જાઉં. પણ આ શું? ચાવી ભરાઈ તો ખરી, પણ ચક્કર ફર્યું નહીં. ફરી પ્રયત્ન કરી જોયો, પણ ચાવી અટકી જ ગઈ હતી. હવે હું અકળાયો. એક તો છટકવું હોય ત્યારે જ આવું થાય. ચાવી કાઢીને ફરી નાખી. પરિણામ એ જ. અનાયાસે ઉપર જોવાઈ ગયું. હજુ એ મને જ જોઈ રહી હતી. " જુઓને, આ ગાડી ચાલુ જ નથી થતી" એવા મનમાં હાવભાવ સાથે મેં લાચારીભરી સ્માઇલ આપી દીધી. જવાબમાં એણે થોડું વધારે પહોળું સ્મિત કર્યું, જમણો હાથ ઊંચો કર્યો 'ને ડોલ્ફિન-વાળા કી-ચેનમાં ભરાવેલી ચાવી બતાવીને બોલી- " તમે કહેતા હો તો હવે હું આ ચાવી ટ્રાય કરી જોવું ! "

પહેલી એક સેકન્ડ મને સમજાયું નહીં, બીજી સેકન્ડ વીજળીની જેમ ઝબકારો થયો, ત્રીજી સેકંડે મારી નજર થોડેક દૂરની લાઇનમાં ઊભેલી નવી લાગતી એક એક્ટિવા પર પડી, ચોથી સેકંડે એ સમજાયું કે પંદર મિનીટમાં આ ગાડી ધૂળ-ધૂળ કેમ થઈ ગઈ હતી. પાંચ, છ, સાત, આઠ, નવ... અને દશમી સેકંડે તો હું પોતે લઈને આવ્યો હતો એ એક્ટિવાને સેલ મારીને નીકળી ગયો હતો... રમરમાટ !

પ્રેરણામૂર્તિને

રિસેસના ટાઈમમાં અમે શાળાના પ્રાર્થના-ખંડમાં લટાર મારી રહ્યા હતા.
 ત્યારે હું ધ ઉંદેલ હાઈસ્કૂલમાં છઠ્ઠા ધોરણમાં ભણતો હતો. પ્રાર્થના-ખંડની દીવાલો પર કોઈ ચિત્ર-સ્પર્ધામાં સ્પર્ધકોએ દોરેલા ચિત્રો લગાવ્યા હતા. મેં એ જોવાનું ચાલુ કર્યું . કોઈ તેરે નામ જેવા વાળ-વાળો ચહેરો દોરેલો હતો એકમાં. 

"પબ્લિક કેવું-કેવું બીક લાગે એવું દોરે છે" એવું મનમાં વિચારતો હું આગળ બીજા ચિત્ર બાજુ ગયો. ત્યાં પણ એ જ લાંબા વાળ-વાળો ચહેરો. આખી લાઇન જોઈ નાખી. બધે એ જ ચહેરો અલગ અલગ અદામાં. આ શું છે એ ના સમજાયું એટલે નિસર્ગને બૂમ પાડીને બોલાવ્યો. એ અમારું હરતું-ફરતું જનરલ નોલેજ. આખી દુનિયામાં કોણે કોને સળી કરી-થી લઈને કોણ નવું આવ્યું, જૂનું ક્યાં ગયું- બધું નિસર્ગને ખબર હોય. એને બોલાવીને ચિત્રો બતાવ્યા, સહજતાથી આ ચિત્રમાં ભાઈ કોણ છે એમ પૂછ્યું.



અને પછી એમની પહેલી વારની ઓળખાણની શરૂઆત થઈ - " અલા, તું આમને નથી ઓળખતો ? આપણા નવા રાષ્ટ્રપતિ. વૈજ્ઞાનિક છે, મિસાઇલ બનાવી છે, એટલે મિસાઇલ-મેન લખેલું છે આ ચિત્રોમાં. ધ્યાનથી જો તો ખરો. એમની થીમ પર જ ચિત્ર-સ્પર્ધા હતી સ્કૂલમાં, ચોપડીમાંથી અધ્ધર જોવે તો તને ખબર હોય ને !"

અને એ ઠપકા સાથે ઓળખ-વિધિ પૂરી થઈ. પણ એ ચહેરો યાદ રહી ગયો. વાંકડિયા જુલ્ફા-વાળા લાંબા વાળ-વાળો બાળસહજ હાસ્યવાળો ચહેરો ! એ પછી એક દિવસ નોટબૂક્સ લેવા ગયો દુકાનમાં. અને મિસાઇલ-મેન લખેલી નોટબૂક્સ જોઈ ગયો. અલગ-અલગ પોઝમાં અલગ-અલગ ક્વોટ સાથેની નોટબૂક્સ. લઈ જ લીધી. ત્યારથી જ ધીરે-ધીરે એક અલગ પ્રકારનું બોંડિંગ ચાલુ થયું . જેમ-જેમ વર્ષો વીતતા ગયા એમ એ બોંડિંગ પણ મજબૂત થતું ગયું. મને એમનું fascination હતું. એક ના સમજાય કે ના સમજાવી શકાય એવું આકર્ષણ. આજે પણ છે . એ આકર્ષણના લીધે જ એમના વિષે પેપરમાં આવતા કોઈપણ સમાચાર કે લેખ બધું કામ પડતું મૂકીને વાંચી લેતો. મજા આવતી. આઇડોલ કે આદર્શ કે પ્રેરણામૂર્તિ એ બધા શબ્દોનો અર્થ સમજવાનો બાકી હતો એ સમયથી કદાચ મારા અજ્ઞાત મન પર એમનો સિક્કો લાગી ગયો હતો. પછી એક નવી આદત પડી. પેપરમાં ક્યાંય પણ એમનો ફોટો આવે તો કાપી લેવાનો, ને સાચવીને મૂકી દેવાનો. એ રીતના કટિંગ્સનો ઢગલો થયો હતો મારી જોડે. ઢગલામાં એક ફોટો પ્રીતિ ઝિંટાનો, એક એન્જેલિના જોલીનો, અને બાકી બધા જ અબ્દુલ કલામ !

દસમા ધોરણમાં હતો ત્યારે ગુજરાતી વિષયમાં એમની આત્મકથામાંથી એક પાઠ આવતો. એમના ગામ વિષે, એમના પપ્પા વિષે, ગામડાનો છોકરો મોટો થઈને કૈંક કરવાનું સપનું જુએ એ વિષે, અલગ ધર્મના હોવાથી શિક્ષક દ્વારા થયેલા ભેદભાવ અને મિત્રના સમજદાર પિતાએ બાળકોના મનમાં ઝેર ના ફેલાવવા માટે શિક્ષકને આપેલા ઠપકા વિષે, બીજા એક બ્રાહ્મણ શિક્ષક જે એમને વ્હાલથી રાખે છે, પ્રેમનાં બીજ રોપીને આગળ વધવા પ્રોત્સાહિત કરે છે એ વિષે. અને ગામડામાંથી શહેરમાં આવેલો હું, ખુદને પણ જાણ્યે-અજાણ્યે એ પાઠ સાથે સાંકળતો જતો હતો. એ ક્યાંક દૂર રહીને પણ આ અજાણ્યા શહેરમાં ટકી જવા જાણે પ્રેરણા આપતા હતા. અને હું ટકી ગયો, ટટ્ટાર રહીને.

12th સાયન્સની ફાઇનલ એકઝામને એક-બે મહિનાની વાર હતી, ને મોમીન સર પૂછે છે કે કયો વિષય ચાલુ છે હાલ ? અને હું ખુશ-ખુશ ચહેરે બોલી દઉં છું કે - " આજકાલ Wings of Fire વાંચું છું. મજા આવે છે ! " અને પછી આખા ક્લાસ વચ્ચે મોમીન સરનું ફાયરિંગ થાય છે, ને મારી મજા નીકળે છે-" અમીન, સારી વાત છે. પણ આપણે પહેલા જે વાંચવાનું છે એ વાંચો. પછી 2 મહિનાનું લાંબુ વેકેશન આવે જ છે." અને આ અમીનને મોમીનના એ શબ્દોથી ખોટું લાગી જાય છે. અડધી વાંચેલી એ આત્મ-કથા હું ત્યાં જ છોડી દઉં છું, અને આજે આટલા વર્ષે પણ એ પૂરી નથી કરી. ઘણાં બધાં વેકેશન આવી ગયા છતાં પણ.

અને કોલેજના દિવસોમાં એકવાર એમને મળવા, જોવા માટે છેક નડિયાદ DDIT માં ફોગટ ધક્કો ખાઈને નિરાશ થાઉં છું, ને હવે તો કૈંક બની જઈશ પછી જ મળવા જઈશ એવું મનમાં જ નક્કી કરી લઉં છું. અને એ વાત પણ ભૂલી જાઉં એટલા વર્ષો પછી અચાનક જીગાનો ફોને આવે છે. ગંભીર અવાજે એ ટીવી ચાલુ કરવાનું કહે છે. અને ટીવી ચાલુ કરતાં-વેંત હું ખુરશીમાં જડાઈ જાઉં છું. એમણે આ ધરતીને આખરી અલવિદા કહી દીધી છે. અને અચાનક ધ્રાસ્કો થાય છે કે એક જ તો માણસ હતો જેને મળવાનું સપનું હતું. એ પણ આમ અચાનક...અધવચ્ચે જ ! આંખોમાં ઝળઝળિયા આવી જાય છે. એકસામટું બધું જ- બહુ જ બધું યાદ આવી જાય છે.

અને આજે ગુરુ પૂર્ણિમા છે. જીવિત, જડવત, મૃત , હાલતા-ચાલતા, ટકરાતાં, વાર્તામાં વાંચેલા, ફિલ્મોમાં જોયેલા ચિત્ર-વિચિત્ર પાત્રો, લોકો, માણસો, નિર્જીવ વસ્તુઓ પાસેથી શિખતો રહ્યો છું. પણ કલામ ! આજે પહેલી વાર અહેસાસ થાય છે કે ભલે કોઈ સીધો સંપર્ક નહોતો, કોઈ ઘેર ઉઠવા-બેસવા કે ચા પીવાની ઓળખાણ નહોતી, પણ જે અસર એમણે છોડી છે મારી જિંદગી પર, કદાચ એ મારા ડિસ્ટંટ-ગુરુ હતા. કલામ નામની એક દીવાદાંડી હતી, જેને દૂરથી જોઈને હૈયાને હામ મળ્યા કરતી હતી.

તો એમના જવાથી શું એ દીવાદાંડી ના રહી ? ના.. એ તો ત્યાં જ છે , ત્યાં રહેશે જ. બસ દીવો હોલવાયો છે... અને એ દીવો હવે આપણે પ્રગટાવશું ...ફરીથી. હું, તમે, આપણે સૌ ! મારા-તમારા જેવા કોઈ દીવાદાંડીના ભરોસે દરિયો પાર કરી લેવાની તમન્ના અને તાકાત રાખતા મુસાફિર માટે !
કલામ... સલામ...! આભાર...સાથ આપવા માટે, હાથ આપવા માટે ! ગુરુ-પૂર્ણિમા પર, ગુરુને !
_/\_ _/\_

પોલિસ જોડે જીભાજોડી



" પાંડે, આજના કેટલા ભેગા થયા ?" નાઈટ-પટ્રોલ ગાડીમાં બેઠેલા પોલિસ ઇન્સ્પેક્ટરે થાકેલા અવાજે પૂછ્યું.
" બસ 1200 રૂપિયા, સાહેબ." હતોત્સાહ કોંસ્ટેબલે જવાબ આપ્યો.
"કેટલો ખરાબ દિવસ છે! 11 તો વાગી ગયા છે. ત્રાસ જેવી નોકરી, ને કદર વગરનું ડિપાર્ટમેંટ. 15 વરસની નોકરી પછી ય આટલા વાગ્યે ઘુવડની જેમ સૂમસામ રસ્તા પર ભટકવું પડે છે."
" હજુ તો રાત શરૂ થઈ છે, સાહેબ . થોડી વાર રાહ જુઓ, કૈંક તો મળશે જ."
"મળવું જ જોઈએ. 1200 રૂપિયામાં તો સારું ખાવાનું ને વ્હિસ્કી ના મળે."
* થોડીક વાર પછી *
" સાહેબ, એક ગાડી આવે છે."
"સરસ ! ઊભી રખાવ, ને આ વખતે મને હેન્ડલ કરવા દે. BMW હોય તો સારું. મોટો તોડ કરવો હોય તો પૈસાદાર પાર્ટીને જ ખંખેરાય."
"સાહેબ, આ તો જૂની ફિયાટ છે."
"ઘંટ જેવી જિંદગી છે સાલી !"
*** ***

કોન્સ્ટેબલે ઈશારો કર્યો. ખખડધજ ફિયાટ ઊભી રહી.
" સાહેબ, કોઈ પ્રોબ્લેમ છે ?" ડ્રાઇવર-સીટમાં બેઠેલા પચાસેક વર્ષના માણસે પૂછ્યું, ".... કેમ કે આ મારા છોકરાને અત્યારે એક બસ પકડવાની છે."
" સાહેબ બોલાવે છે. ગાડીના પેપર લઈ આવ," એની વિનંતી અવગણીને કોંસ્ટેબલે ડિમાંડ કરી.
પેલા માણસે પેપર્સ કાઢ્યા, ને એના છોકરા સાથે બહાર નીકળીને પટ્રોલ-કાર સુધી ચાલીને ઇન્સ્પેક્ટરના હાથમાં પેપર્સ આપ્યા.
" સાહેબ, મારા દીકરાને બસ માટે મોડું થાય છે, એને ટ્રેનિંગ માટે અત્યારે જ હૈદરાબાદ જવા નીકળવાનું છે, મેહરબાની કરીને જલ્દી કરો."
" હમ્મ.. જોવા દે, લાઇસેંસ...છે. વીમો...છે. આર.સી. બૂક...છે. પીયૂસી... એક મિનિટ. તમારું પીયૂસી સર્ટિફિકેટ કાલે જ એક્સપાયર થઈ ગયું છે... રિન્યૂ કેમ નથી કરાવ્યું ? તમારે આ દેશને પ્રદુષિત કરી મૂકવો છે ?"
"સાહેબ, એ મને આજે સવારે જ ખબર પડી, પણ બધાં ટેસ્ટિંગ-સેન્ટર બંધ હતાં. આઈ એમ સોરી. કાલે સૌથી પહેલું એ જ કામ કરીશ. હવે અમને જવા દો, અમે ઓલરેડી લેટ થઈ ગયા છીએ."
" એમાં હું શું કરું ? તમે કાલે જ કેમ ના કરાવ્યું ? તમારે દંડ તો આપવો જ પડશે... 500 રૂપિયા લાવો."
માણસે આંખો ફેરવી, અચકાતાં-અચકાતાં પાકીટ કાઢ્યું, 500 રૂપિયાની નોટ કાઢીને ઈન્સ્પેકટરને આપી, ને જવા માટે ફર્યો. પણ જુવાન છોકરાએ બાપને અટકાવ્યો,, ઈન્સ્પેકટર તરફ ફર્યો, અને કહ્યું," સર, દંડની રિસીપ્ટ આપો."
"રિસીપ્ટ ? તું વાત કોની જોડે કરે છે, એલા ?"
" સર, મને આની રિસીપ્ટ મળવી જ જોઈએ. "
"રિસીપ્ટ જોઈતી હોય તો 1000 રૂપિયા થશે. "
" કોઈ વાંધો નહીં, લો આ.. " છોકરાએ બીજી 500 ની નોટ કાઢી આપી.
ઇન્સ્પેક્ટરે નોટ લઈને ખિસ્સામાં નાખી, બોલ્યો- " અત્યારે મારી જોડે રિસીપ્ટ-બૂક નથી. કાલે સ્ટેશને આવીને લઈ જજે. "
છોકરાનો અવાજ ઊંચો થઈ ગયો, " મારે હાલ જ રિસીપ્ટ જોઈએ."
"ગધેડીના, માપમાં રહે. મારી જોડે મગજમારી રહેવા દે." ઈન્સ્પેકટર પણ ઊકળ્યો.
બાપે છોકરાને ખેંચીને લઈ જવા પ્રયત્ન કર્યો- " બેટા, તું આમાં ના પડ. બસ ચૂકી જઈશ. તારી કેરિયર વધારે ઇમ્પોર્ટેંટ છે. ચલ તું."


" સર, તમે મને ગાળો ના દઈ શકો. તમે પબ્લિક સર્વન્ટ છો. તમારા છીછરા વર્તાવ માટે હું તમારી વિરુદ્ધ કમ્પ્લેંટ રજિસ્ટર કરાવીશ. "

છોકરો આગળ કશું બોલે એ પહેલાં ઈન્સ્પેકટરના રાક્ષસી તાકતવાળા હાથની હથેળીની છાપ છોકરાના ગાલ પર પડી. છોકરાએ સંતુલન ગુમાવ્યું અને ભોંય-ભેગો થઈ ગયો. એટલા જોરથી એને થપ્પડ પડેલી કે એનો ગાલ લાલ રંગથી રંગેલો હોય એવું જ લાગતું હતું.

" જા... જા. જઈને નોંધાવ ફરિયાદ તારા બાપને. સુવ્વરની ઔલાદ. તને ખબર નથી કે તું કોની જોડે ભિડાયો છે. તને ડ્રગ-ડિલિંગ માટે સળિયા પાછળ નાખી દઇશ ને તારા આ બાપને વેશ્યાની દલાલી માટે જેલ-ભેગો કરીશ ત્યારે તને ભાન પડશે કે ચૂપચાપ જતાં રહેવા જેવુ હતું. હવે મારી-મારીને બંનેની ખાલ ઉતારી દઉં એ પહેલાં અહીથી રવાના થઈ જાઓ."

અચાનક જે થયું એ બધાંથી ડઘાયેલા માણસે એના છોકરાને ખેંચીને કારમાં ધકેલ્યો, દરવાજો બંધ કર્યો. છોકરો હજુ ગુસ્સાથી ધગધગતો હતો. માણસ પાછો ઈન્સ્પેકટર જોડે ગયો અને વાતને વાળવા પ્રયત્ન કરવા લાગ્યો- " સાહેબ, છોકરાને માફ કરી દો. ગરમ ખૂન છે, નાદાન છે. પ્લીઝ અમારા પેપર્સ આપી દો અને જવા દો, એ આ ટ્રેનિંગ મિસ કરી શકે એમ નથી."

" તારા છોકરામાં થોડીક અક્કલ ભર, ડોસા. જો એ નોકરીમાં ય આવું જ કરશે તો કંપની-વાળા લાત મારીને કાઢી મૂકશે. અને ક્યારનો ટ્રેનિંગ-ટ્રેનિંગ મંડ્યો છે, તે ટ્રેનિંગ શેની છે ?"

" સર, આઇપીએસ ઓફિસરની ટ્રેનિંગ. નેશનલ પોલિસ એકૈડમી, હૈદરાબાદ. હમણાં જ સિવિલ સર્વિસિસની એક્ઝામ પાસ કરી છે, અને આઇપીએસમાં સિલેક્ટ થયો છે."

અને, ઇન્સ્પેક્ટર પરસેવે રેબઝેબ થઈ ગયો !

Writer - Prathyaksh Shetty
ભાવાનુવાદક - બીજું તો કોણ હોય ! tongue emoticon
( લેખકની પરવાનગી અને રાજી-ખુશીથી થયેલો ભાવાનુવાદ. સંવાદોમાં થોડાક ફેરફાર કરવા પડે એમ હતાં. અંગ્રેજીમાં સહજ લાગતી ગાળો ગુજરાતીમાં લખાય એમ નહોતી. એટલે પોલિસ-વાળા exactly કઈ જગ્યાએ કઈ ગાળો બોલ્યા હશે એ સ્વ-બુદ્ધિથી સમજી લેવું. જય ગોગ બાવજી ! tongue emoticon

The Egg



તું ઘરે પરત ફરી રહ્યો હતો ત્યારે જ મરી ગયો.
એ એક કાર-એક્સિડેંટ હતો. બહુ જોરદાર નહીં, તો ય જીવ તો ગયો જ. પાછળ બે બાળકો અને પત્નીને રડતાં છોડીને. આમ તો એ દર્દ-રહિત મોત હતું. 108 વાળાએ તો તને બચાવવા બહુ મહેનત કરી, પણ કોઈ ફાયદો નહીં. સાચું કહું તો તારું શરીર એટલી ખરાબ રીતે કચડાઈ ગયું હતું કે સારું થયું કે મરી જ ગયો.
અને પછી તું મને મળ્યો.

" શું... શું થયું મને ?" તેં પૂછ્યું, " હું ક્યાં છું ?"
" તું મૃત્યુ પામ્યો," મેં કહ્યું, એકદમ સીધું જ. શબ્દો ચોરવાનો કોઈ મતલબ પણ નહોતો.
" એક....એક ટ્રક હતો..અને એ સડસડાટ ધસી જ ..."
"હા." મેં કહ્યું.
"હું...હું સાચે મરી ગયો?"
"હા. પણ એનું ખરાબ ના લગાડ. હરકોઈ મરે જ છે."
તેં આજુબાજુ જોયું. બધે સાવ ખાલીપો હતો. બસ તું અને હું. " આ કઈ જગ્યા છે ?" તેં પૂછ્યું, "શું આ જ મૃત્યુ બાદનું જીવન છે ?"
"કૈંક એવું જ." મેં કહ્યું.
"તમે ભગવાન છો ?"
"હા." મેં કહ્યું, "હું જ ભગવાન છું."
"મારા છોકરાં...મારી પત્ની," તું બોલ્યો.
"એમનું શું છે ?"
" એ ઠીક તો છે ને?"
"આ ગમ્યું મને," મેં કહ્યું, " તું હાલ જ મૃત્યુ પામ્યો, અને તો પણ તારી પહેલી ચિંતા તારા પરિવાર માટે છે. આ બહુ ગમ્યું મને."

તેં અહોભાવથી મારી સામે જોયું. તને હું ભગવાન જેવો ના લાગ્યો. હું બસ કોઈ સામાન્ય પુરુષ જેવો જ હતો. કે સ્ત્રી જેવો. કદાચ કોઈ નકામી સત્તાદર્શક વ્યક્તિ જેવો. શાળાના કોઈ વ્યાકરણના વિષયના માસ્તર જેવો. "
"ચિંતા ના કર," હું બોલ્યો, " એ બધાં મજામાં રહેશે. તારાં બાળકો હંમેશા તને બધી રીતે સંપૂર્ણ વ્યક્તિ તરીકે યાદ કરશે. તારા માટે ઘૃણા થાય એટલા ઓળખવાની એમને હજુ તક નહોતી મળી. તારી પત્ની બહારથી રડશે, પણ અંદરખાને છૂટકારાનો શ્વાસ લેશે. સાચું કહું તો, આમ પણ તારું લગ્ન-જીવન તૂટવાનું હતું. જો તને જાણીને સારું લાગે એમ હોય તો, તારી પત્ની છૂટકારાની લાગણી મહેસૂસ કરીને અપરાધભાવ અનુભવશે. "
" આહ," તેં કહ્યું, " તો હવે શું થશે ? હું સ્વર્ગમાં જઈશ કે નરકમાં ?"
"એક્કેયમાં નહીં," મેં કહ્યું, " તું ફરીથી જન્મ લઇશ."
"ઓહ, એટલે કે હિન્દુઓ સાચા હતા."
"દરેક ધર્મ એની રીતે સાચો જ હતો," મેં કહ્યું, "મારી સાથે ચાલ."

તું મારી પાછળ આવ્યો, ને આપણે શૂન્યાવકાશમાં ચાલવા લાગ્યા.
"આપણે ક્યાં જઈ રહ્યા છીએ ?"
"આમ તો ક્યાંય નહીં," મેં કહ્યું, " વાત કરતાં કરતાં ચાલીએ તો સારું એમ."
"તો પછી આ બધાંનો મતલબ શું ? હું ફરી જન્મ લઇશ ત્યારે હું સાવ કોરી પાટી થઈ જઈશ, બરાબર ? એક નાનું બાળક, મારી આ જિંદગીના બધાં અનુભવો અને બધું જ ધૂળમાં મળી જશે."
"એવું નથી. તારી બધી જ પાછલી જિંદગીઓનું જ્ઞાન અને અનુભવો બધું જ તારી અંદર જ સચવાયેલું છે. તને બસ એ બધું અત્યારે યાદ નથી."

મેં ચાલવાનું અટકાવીને તારા ખભે હાથ મૂક્યો ,"તારો આત્મા, તું કલ્પના કરી શકે એના કરતાં પણ વધારે પ્રભાવી, સુંદર અને પ્રચંડ છે. માણસનું મગજ તો તું જે છે એનો બહુ નાનકડો ભાગ સાચવી શકે છે. જેમ તું પાણી ભરેલા પ્યાલામાં આંગળી નાખીને જોઈ જુએ છે કે પાણી ગરમ છે કે ઠંડું; તું તારી જાતનો થોડોક હિસ્સો એ પાત્રમાં નાંખે છે, અને જ્યારે બહાર નીકળે છે ત્યારે તારી પાસે એનો બધો જ અનુભવ હોય છે. "
"તું છેલ્લાં 48 વર્ષથી મનુષ્ય રહ્યો છે, એટલે હજુ તને તંગ થઈને તારી અમાપ ચેતનાનો અહેસાસ થતાં વાર લાગશે. જો આપણે લાંબો સમય ત્યાં રહીશું તો તને બધું જ યાદ આવવા લાગશે. પણ દરેક જીવન વચ્ચે એવું કરવું જરૂરી નથી."
" તો મારો કેટલીવાર પુનર્જન્મ થઈ ચૂક્યો છે ?"
"ઘણી વખત. બહુ જ બધી વખત. અલગ અલગ જિંદગીઓમાં. આ વખતે તું ઈસવીસન 540માં ચીનના એક ખેડૂતની દીકરી તરીકે જન્મ લઇશ. "
" હેં, શું ?" તું થોથવાયો," તમે મને સમયમાં પાછો મોકલી રહ્યા છો?"
" આમ જોવા જઈએ તો, હા ! સમય, જે રીતે તું સમજે છે એ રીતે, ફક્ત તમારી જ દુનિયામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. હું જ્યાંથી આવું છું, ત્યાં બધું અલગ હોય છે."
"તો તમે ક્યાંથી આવો છો ?"
"અરે હા," મેં સમજાવ્યું, " હું પણ ક્યાંકથી તો આવું જ છું. બીજે ક્યાંકથી. અને ત્યાં બીજા પણ મારા જેવા લોકો છે. મને ખબર છે કે ત્યાં બધું કેવું હશે એ જાણવાની તને ઉત્કંઠા હશે જ, પણ મારી વાત માન, એ બધું તું નહીં સમજે. "
"અરે." તું થોડો ઉદાસ થયો, "પણ સાંભળો ને, જો બીજા કોઈ સમયમાં મારો પુનર્જન્મ થઈ શકતો હોય, તો એવું પણ શક્ય છે ને કે મેં ક્યારેક મારા જ બીજા કોઈ જન્મ સાથે વાતચીત કરી હોય ?"
" હાસ્તો. એવું તો ઘણી વાર થાય. અને એ બંને જન્મ ફક્ત પોતાના જીવનકાળ વિષે જ જાણતાં હોવાથી તને એ પણ ના ખબર પડે કે એવું થઈ રહ્યું છે."
"તો આ બધાંનો મતલબ શું ?"
"ખરેખર?" મેં પૂછ્યું, " ખરેખર તું મને જીવનનો અર્થ પૂછી રહ્યો છે? આ પ્રશ્ન તને બીબાંઢાળ ના લાગ્યો ?"
"પણ તો ય એ વાજબી પ્રશ્ન છે !" તેં વાત પકડી રાખી.
મેં તારી આંખોમાં જોયું. " જીવનનો અર્થ.... મેં આ આખી દુનિયા એટલે બનાવી કે જેથી તું પરિપક્વ થઈ શકે."
" તમારો મતલબ કે મનુષ્યજાત ? તમે અમને પરિપક્વ બનાવવા માંગો છો ?"
" ના, ફક્ત તું જ. મેં આ આખી દુનિયા ફક્ત તારા માટે જ બનાવી. દરેક નવા જીવન સાથે તું વિકસે છે, પાકટ થાય છે, અને તારી બુદ્ધિશક્તિ વિસ્તરે છે. "
" ફક્ત હું જ ? તો આ બીજા બધાંનું શું ?"
" બીજું કોઈ છે જ નહીં." મેં કહ્યું, " આ સકળ વિશ્વમાં ફક્ત હું અને તું જ છીએ. "

તું આંખોમાં ખાલીપો આંજીને મને જોઈ રહ્યો, " પણ તો પછી આ ધરતી પરના આટલા બધાં લોકો..."
"બધાં તું જ. તારાં જ અલગ-અલગ જન્મ. "
" શું ? આ બધાં હું જ છું ?"
"હવે તું સમજ્યો." એટલું બોલીને મેં તારી પીઠ થપથપાવી.
" આજ સુધી જીવેલો દરેક માણસ મારો જ કોઈને કોઈ જન્મ હતા ?"
" હા. અને જે જન્મ લેશે એ બધાં પણ. "
" હું જ અબ્રાહમ લિંકન છું ? હિટલર પણ હું જ ?"
" અને એણે મારેલાં લાખો લોકો પણ તું જ !"
"હું જ ઇસુ ખ્રિસ્ત ?"
"અને એને અનુસરનારા દરેક માણસ પણ તું જ !"

તું અવાક થઈ ગયો.
"જેટલી વાર તેં કોઈને શિકાર બનાવ્યો છે, એટલી વાર તું ખુદનો જ શિકાર કરતો હતો. તેં કરેલું દરેક દયાનું કામ તેં તારી જાત સાથે જ કર્યું છે. કોઈ મનુષ્ય દ્વારા જીવાયેલી કે હવે જીવાશે એવી કોઈ પણ પ્રસન્નતાની કે ઉદ્વેગની ક્ષણ તારા દ્વારા જ અનુભવાયેલી છે."
તું બહુ લાંબા સમય સુધી વિચારોમાં ગરકાવ રહ્યો.
"કેમ ? આ બધું શા માટે ?"
"કેમ કે કોઈ દિવસ તું મારા જેવો બનીશ. કેમ કે તું પણ એ જ છે. તું મારો જ એક હિસ્સો છે. તું મારું જ સંતાન છે. "
"ઓહો." તું ખુશ થઈ ગયો, " મતલબ કે હું જ ભગવાન છું?"
" ના, હજુ નહીં. તું હજુ ગર્ભ છે. તું વિકસી રહ્યો છે. એકવાર તું સમયના આયામ પર જીવાયેલી દરેક જિંદગી જીવી લે, પછી જ તું જન્મ લેવા જેટલો પક્વ થઈશ."
"મતલબ કે આ આખી દુનિયા, એ ફક્ત..."
"...ફક્ત એક ઈંડું છે. " મેં જવાબ પૂરો કર્યો, "...અને હવે તારે તારા નવા જન્મમાં દાખલ થવાનો સમય થઈ ગયો છે. "

અને મેં તને તારા રસ્તે મોકલી દીધો.
Writer - Andy Weir
ભાવાનુવાદક - બીજું તો કોણ હોય ! tongue emoticon